समाचार

के अमेरिकाले वास्तवमा चीनको उदयलाई समेट्न सक्छ?

अधिकांश चिनियाँ विद्वानहरूका नजरमा विगतमा अमेरिकाले अमेरिका र सोभियत संघ बीच शीतयुद्ध सुरू गर्न सफल भए पनि वर्तमान समयमा अमेरिकालाई चीन र अमेरिका बीचको शीतयुद्धमा भने गाह्रो हुने निश्चितप्रायः छ। यद्यपि ९० प्रतिशत चीनीयाँ विद्वानहरूले चीनको बिरूद्ध अमेरिकाको नयाँ शीतयुद्ध राम्रोसँग सामना गर्न सक्ने कुरामा विश्वास गरेका छन। केवल ६ प्रतिशत विद्वानहरू निराशावादी छन्।

चीन र अमेरिका बीचको अवस्था अमेरिका र सोभियत संघको बिचमा धेरै फरक छ। आर्थिक रूपमा, चीन र अमेरिका बीचको घनिष्ट सम्बन्ध छ र एक अर्कोमा घनिष्ट निर्भर पनि छन्। मुल्य र विचारधाराको हिसाबले चीन पश्चिमी मुल्य र विचारधाराको संघर्षमा र विपक्षमा छैन। भू-राजनीति र सेनाको हिसाबले, दुई देशहरू बीचको टकराव एक सीमासम्म अवस्थित छ। तर चीनलाई पूर्ण रूपमा घेराउ गर्न असम्भव छ।

अमेरिकाले चीनको नयाँ शीतयुद्धलाई रोक्नको लागि चीनको मुख्य तरीका भनेको चीनको आर्थिक विकास र एक नयाँ प्रकारको भूमण्डलीकरण हो। चीनले घरेलु आर्थिक विकासमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्दछ र आफ्नै अर्थव्यवस्था खोल्नु पर्छ। यसले प्रस्तावित गरेको बेल्ट एन्ड रोड पहलको ढाँचा अन्तर्गत सहयोगलाई अझ बढावा दिनुपर्दछ।

यो स्पष्ट छ कि अमेरिकाले चीनको बृद्धिलाई रोक्नको लागि चीनतर्फ प्रतिबन्धको दृष्टिकोणहरु अपनाएको छ।यस मामिलामा धेरै चिनियाँ विद्वानहरु ले अमेरिका सफल हुनेछैन भन्ने विश्वास गर्छन्। करीव ७६ प्रतिशत चिनियाँ विद्वानहरू अमेरिकाले चीनको विकास रोक्न सक्दैन भन्ने विश्वास राख्छन्। धेरै विद्वानहरूले बारम्बार जोड दिएका छन् कि जबसम्म चीनले रणनीतिक गल्तीहरू गर्दैन र आफ्नो सुधार र गहिराइलाई गहिराइमा राख्छ, अमेरिकाले चीनको विकासलाई रोक्न सक्ने छैन।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले शासन चलाएदेखि अमेरिकी सरकारले चीनलाई समेट्नको लागि सैन्य साधन बाहेक अन्य सबै साधनहरू परिचालन गरिसकेका छन। तर पनि हालसम्म अमेरिकाले चीनको विकासलाई समेट्न सकेको छैन। चीनलाई समेट्ने अमेरिकी रणनीतिक प्रक्रिया १०-२० वर्षसम्म रहने अनुमान गरिएको छ । यस अवधिमा अमेरिकाको नियन्त्रण बाट बाहिर रहन कसरी प्रभाव पार्ने भन्ने कुराले ठूलो मात्रामा चीनको उदय र यसको राष्ट्रिय क्रियाकलाप को निर्धारण गर्दछ।
यद्यपि अमेरिकाले चिनियाँ वृद्धिलाई चौतर्फी तरीकाले समेट्न सक्दैन।

अमेरिकाको विश्वास छ कि चीन र अमेरिका सम्बन्धको साझा आधार र सम्बन्ध घट्दो क्रममा छ । पहिलो, राष्ट्रिय सुरक्षाको सवालमा सोभियत संघको कथित खतराको सामना गर्न दुबै पक्षको साझा सुरक्षा को महसुस गरि १९७० को दशकमा चीन-अमेरिका सम्बन्ध सुरु भयो। अब, एक साझा सुरक्षा खतराको सट्टामा, दुबै पक्षहरुसंग एक अर्को संग गम्भीर सुरक्षा द्वन्द्व छ। दोस्रो, विचारधाराको हिसाबले चीनले युएस मोडेलको नजीक जान छोडेको छ, तर अमेरिकाको प्रतिकारमा रहेको छ र विश्वव्यापी रूपमा अमेरिकी अधिकारलाई चुनौती दिइरहेको छ। तेस्रो, आर्थिक चासोका सवालमा अमेरिकाले चीन-अमेरिकाको व्यापार घाटाले अमेरिकाको उत्पादन आधारलाई हानी पुर्‍याएको छ र चीनमा अमेरिकी लगानीले अमेरिकाको उद्योग खोक्रो हुँदै गएको बताएको छ।

चिनियाँ दृष्टिकोणबाट चीनले अमेरिकाको प्रभुत्व वा नेतृत्वलाई चुनौती दिने इरादा छैन। चीनको प्रतिरक्षा नीति अमेरिकालाई एशियाबाट बाहिर धकेल्ने कुनै अभिप्राय छैन । यद्यपि, व्यावहारिक दृष्टिकोणबाट दुई देशका बीच प्रवचन प्रणालीमा ठूलो भिन्नता छ। तिनीहरू एक अर्कालाई बुझ्न सक्दैनन् वा एक अर्कालाई विश्वास गर्न सक्दैनन्। चीनले विश्वास गर्दछ कि अमेरिकाले आफ्नो आधिपत्य कायम राख्न चीनलाई जानाजानी दमन गरिरहेको छ। चीनले के गर्छ र यसले कसरी गर्छ, त्यस गतिविधि लाई नियाल्दै अमेरिकाले चीनलाई दबाउने गर्छ । अर्कोतर्फ भन्नुपर्दा अमेरिकाले चीनलाई एक काल्पनिक शत्रुको रूपमा लिएको छ जुन अमेरिकालाई पछाडि पारेर विश्वको प्रभुत्वशाली शक्ति बन्न चाहन्छ। लेखक- शिबराज कार्की

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *