समाचार

चीन भारत सिमा विवाद

वर्तमान समयमा भारतले चीनसँग को सीमा क्षेत्रमा आफ्नो रक्षा सुविधा निर्माण गर्दै आएको छ। जसको कारण चीनीयाँ सुरक्षा फौजलाई आवश्यक जवाफि कदम चाल्ने वाहेक अरू विकल्प थिएन। यहि कारणले गर्दा वर्तमान समयमा चीन-भारत सैनिक आमने सामने भएका छन्।

चीन भारत सीमानामा वास्तविक नियन्त्रणको कुनै रेखा छैन जुन दुबै पक्षले पहिचान गर्न सजिलो होस् । दुवै पक्षले आ-आफ्नो सीमा दाबी गर्दै आइरहेका छन्। सीमा क्षेत्रमा पूर्वाधारको सुधार र निर्माण को कारण दुई देशहरूले गस्ती बढाएका छन् परिणामस्वरूप सीमा क्षेत्रमा बढी बारम्बार अवरोध खडा भैरहेको छ। यद्यपि ति घटना मध्ये धेरै प्रत्यक्ष र अधिकारीहरूबीच दुईपक्षिय सञ्चारको माध्यमबाट राम्रोसँग समाधान भएको छ तर केही घटना मिडिया आउटलेटहरूले अफवाह फैलाएर केही घटनाहरू अतिरञ्जित गरेको छ र सार्वजनिक को ध्यान भड्काएको छ।

अघिल्लो अवरोध विपरीत, पछिल्लो सीमा टकराब कुनै दुर्घटनाको कारणले भएको होइन, यो नयाँ-दिल्लीको योजनाबद्ध चाल हो। गल्वान उपत्यका (Galwan Valley) चिनियाँ क्षेत्र हो भनेर भारत स्पष्ट र निश्चित रूपमा सचेत छ। तर मिडिया रिपोर्टका अनुसार मे महिनाको शुरुदेखि नै भारतले सीमा रेखा पार गर्दै गल्वान भ्याली क्षेत्रमा प्रवेश गर्यो जुन चिनियाँ क्षेत्र हो। भारतीय सिपाहीहरूले पनि जानाजानी आफ्ना चिनियाँ समकक्षहरूसँग झगडा उक्साए। यसो गर्दा भारतको केवल एक मात्र स्वार्थ रहन्थ्यो त्यो हो चीन को साख विश्व सामु गिराउनु। यदि भारतले यस्तो उत्तेजनाहरू जतिसक्दो चाँडो रोक्न सकेन भने यसले बेइजिङ-नयाँ दिल्ली सम्बन्धमा असर पार्नेछ र यसले डोकलाम स्टन्डअफको तीव्रतालाई पनि पार गर्न सक्दछ।

केही भारतीयहरू विश्वास गर्छन् कि चिनियाँ अर्थतन्त्रको वृद्धि सुस्त छ र केही पश्चिमी देशहरूले चीनमाथिको आरोप प्रत्यारोप र दोष खेल लगाउदै गर्दा भारत लाई एक ठूलो अवसर प्रदान गर्दछ जसले गर्दा कोभिड १९ को महामारीको बीचमा सीमा समस्या तिनीहरूको फाइदामा पर्नेछ।

यसले भारत सरकार र सेनाका केही सर्कलहरूको दृष्टिकोण झल्काउन सक्छ। यद्यपि यो सट्टेबाज चीन विरोधी छ र यो त्रुटिपूर्ण तर्क अन्ततः भारतको लागि हानिकारक हुनसक्छ।

कोरोनाभाइरस को महामारीलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्ने चीन पहिलो देश हो जहाँ व्यापार व्यवसाय र जनजीवन पहिले कै अवस्थामा सामान्य भएको छ। यसले चिनियाँ सरकारको कडा नेतृत्व र चीनीयाँ जनताको सहनसिलता धैर्यता र दृढ सामाजिक एकजुटता को बिम्ब प्रदर्शन गर्दछ।

यसैबीच, भारतमा कोभिड १९ (COVID-19) को संख्या चीन भन्दा बढी छ र भारतमा इन्फ्लिकेसन पोइन्ट अझै आइसकेको छैन। वर्तमानमा अवस्थामा भारतको प्राथमिकता सीमा विवाद भड्काउनुको सट्टा महामारी र व्यापार व्यवसाय र अर्थव्यवस्था सामान्य अवस्थामा फर्काउन आवश्यक छ।

अमेरिकासँग चीनको सम्बन्ध तनावपूर्ण भए पनि चीनको लागि अन्तर्राष्ट्रिय वातावरण सन् १९६२ भन्दा निकै राम्रो छ, स्मरणीय छ १९६२ भारतले चीनसँगको सीमा युद्धमा क्रुरतापूर्वक पराजित गरेको थियो । १९६२ मा चीन र भारतको राष्ट्रिय शक्ति तुलनायोग्य थियो तर वर्तमान अवस्थामा भारतको भन्दा चीनको जिडिपि पाँच गुणा बढी छ।

सामान्यतया, अमेरिकी सहयोगीहरूले चीनको रणनीतिक उत्पीडनको अनुसरण गरेका छैनन्। ती अमेरिका समर्थक भारतीयहरूले पनि ट्रम्प प्रशासनमा भरोसा गर्दैनन्, जसले “अमेरिका फर्स्ट” नीतिलाई वकालत गर्दछ, वास्तवमा भारतलाई पछाडि फर्काउन। ट्रम्प प्रशासनले भारतलाई चीनमा कडा हुन प्रोत्साहित गर्दछ ताकि चीन भारत विवादबाट उक्साउन र नाफा कमाउन सकियोस। लेखक – हरि अधिकरी

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *